محمد رضا واليزاده معجزى
370
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
در حكومت داشتند ، ديگر اميدى به نجات خود نداشت . ولى افراد مهر على خان گردهم برآمده و راجع به ترخيص او به مشورت و گفتگو پرداخته و رأى اكثريت بر اين تعلق گرفت كه وجه كلانى گردآورده و سالار الدوله را با آن وجه تطميع سازند . چون در حكومت قبلى سالار الدوله فيما بين او و فاضل خان ايلخانى و حسن خان ايل بيگى كه اكثرا آنها پيشكار حكام لرستان بودند ، به كدورت انجاميده بود ؛ لذا در اين نوبت كه سالار الدوله به لرستان آمده بود ، آنها در ظاهر خود را به كنار كشيده و نزد او نرفته در دزفول به سر مىبردند ، ولى يقين داشتند كه سالار الدوله به وجود آنان محتاج است و قريبا اشخاصى را در ميانه انداخته و آنها به همكارى دعوت خواهد كرد . از طرفى صمصام خايانى كه از دوستان خيلى نزديك سالار الدوله بود و ضمنا با فاضل خان ايلخانى سگوند قرابت سببى داشت ، يعنى دختر فاضل خان عروس صمصام بود ، از موضوع جزيى اختلاف فيما بين شاهزاده و فاضل خان آگاه شده و درصدد برآمد كه اختلاف فيما بين را حل و مسئله پيشكارى فاضل خان و حسن خان را تثبيت كند . اين بود كه در نزد سالار الدوله متعهد شد كه هرگاه سالار الدوله پيشكارى لرستان را به آنها واگذار كند ، همه ماليات لرستان را بدون دينارى بقايا براى او به حيطه وصول درآورند و به خاطر جلب اطمينان شاهزاده شخصا ضمانت هفتاد هزار تومان « 1 » را به صندوق ايالت سپرد كه اگر فاضل خان و حسن خان ماليات لرستان را كلا به حيطه وصول درنياوردند ، او از مال محض خود مبلغ هفتاد هزار تومان به صندوق ايالتى لرستان تقديم دارد . فاضل خان و حسن خان به كار دعوت مىشوند بالاخره برحسب تلقين صمصام خايانى و حاج امير تومان برادرش ، سالار الدوله نامه محبتآميزى به فاضل خان و حسن خان نوشت و آنها را به مراحم و الطاف خود اميدوار ساخته ، براى رجوع سمت پيشكارى به شهر خرمآباد احضار و خودش هم با نيروى كوچكى از بروجرد به سوى خرمآباد حركت كرد و در گلستان ارم مستقر و مشغول رتق و فتق امور گرديد . عدهاى از رجال ايران كه از مردان با تجربه و دنياديده آنروز بودند ، ملازمت او را داشتند . بعد از چند روز جواب نامه سالار الدوله از ظرف فاضل خان و حسن خان رسيد مبنى بر اينكه
--> ( 1 ) . يك نفر از سركردگان لرستان در يادداشتهاى خودش كه در نزد نگارنده موجود است ، مىنويسد : " سالار الدوله در اين مأموريت خود ماليات لرستان را كه قبلا سالى شصت هزار تومان بود ، به صد و بيست هزار تومان ترقى داد . "